Domowoj (Domowik)
Duch przodka mieszkający pod piecem/progiem. Chroni rodzinę i dom, ale jeśli lekceważony — odchodzi, a wraz z nim szczęście.
Domena: mir domowy
Źródło: L. J. Pełka, Polska demonologia ludowa
Opis antropologiczny: Domowik to duch opiekuńczy domu w tradycji słowiańskiej – mieszkał za piecem, w progu albo pod podłogą. Uznawany był często za ducha przodka lub za personifikację rodu zamkniętego w domu. Gdy domownicy żyli w zgodzie i z szacunkiem, był sprzymierzeńcem; gdy zaniedbywano gospodarstwo lub popełniano przewinienia – mógł się obrazić i sprowadzić kłopoty.
Przypowieść: W jednej chacie na wsi, gospodarz zapomniał zostawić na progu kromki chleba dla Domowika. W nocy usłyszał huk – talerz spadł, dzieci zaczęły płakać, a krowa nie chciała wypuścić się na łąkę. Gospodarz wstał, znalazł na progu kawałek chleba ze śladami małych stóp – zrozumiał, że Domowik odebrał sobie ofiarę. Nazajutrz zostawił resztki kolacji dla ducha i kopię chleba pod kątem domowego ogniska – od tej pory krowy dawały więcej mleka, a dzieci spały spokojnie.
╰┈➤ Obok szukaj kolejnego demona. Następny jest na ulicy Krętej (mur obronny)
Śladami Szeptuch – Szlak Słowiańskich Demonów
Szlak Słowiańskich Demonów to artystyczne działanie ożywiające miejską przestrzeń poprzez sztukę. Projekt zachęca do odkrywania miasta i jego kultury – tej, która przetrwała w przysłowiach, zwyczajach i lokalnych opowieściach, a jednak z czasem została zapomniana. To zaproszenie do spojrzenia na znane miejsca z innej perspektywy – przez pryzmat dawnych wierzeń i ludowych historii.
Szlak powstał w oparciu o legendy i słowne przekazy o słowiańskich demonach, z których wiele – jak głoszą legendy i ustne przekazy – miało pojawiać się właśnie w Beskidach. Jedne z nich szeptały dobre rady, inne wprowadzały zamęt, wszystkie jednak były częścią świata, który dawniej ludzie rozumieli lepiej niż my dziś.
Dzięki pracy artystów streetartowych Macieja „Kamera” Szymanowicza i Marcina „Malika” Malickiego dawne postacie i motywy wierzeń słowiańskich zyskały nowy wymiar. Ich interpretacje demonów na kaflach ceramicznych tworzą współczesny szlak prowadzący przez miasto – szlak, który pozwala odkrywać kulturę ludową jako wciąż żywą część współczesności.
Premiera Szlaku Słowiańskich Demonów odbyła się 6 listopada 2025 roku w Punkcie 11 w Bielsku-Białej. Towarzyszył jej utwór „Upiór” – zapowiedź projektu Stroffy, w którym słowa Adama Mickiewicza połączono z nowoczesną muzyką i rytmem miejskiej poezji.
Podążając śladami Szeptuch, można nie tylko zobaczyć dzieła sztuki, lecz także zanurzyć się w świat dawnych znaczeń i symboli – w kulturę, która nadal jest częścią naszego świata, choć często przemawia już tylko szeptem.