Dziwożona (Mamuna)
Porywa noworodki i podmienia je na „odmieńce”. Aby odzyskać dziecko, matka musiała zastosować rytuał z brzozową rózgą i wodą.
Domena: bagna, rzeki
Źródło: Dziwożona, „Klechdy Leśmiana” i źródła etnograficzne
Opis antropologiczny: Dziwożona / Mamuna to żeńska istota bagnistych terenów, często utożsamiana z duszą kobiety, która zmarła w ciąży lub przy porodzie, albo niedoszłej matki. Bywała demonem porywającym dzieci lub zamieniającym je na „odmieńce”.
Przypowieść: Noworodek w domu zaczął wyglądać inaczej – nie rósł, krzyczał nocami i nie tolerował piersi matki. Sąsiedzi powiedzieli, że to Dziwożona zamieniła dziecko. Matka przywiązała dziecku czerwoną wstążeczkę, polewała wodą w kącie izby, biła gałązką brzozową i wołała: „Weź swoje, oddaj moje!”. Po trzech dniach prawdziwe dziecko wróciło – a w starym kącie znaleziono mokre ślady stóp i szept „Oddałam”.
╰┈➤Nieopodal czai się kolejny demon. To także koniec szlaku…
Czy udało Ci się odnaleźć wszystkie 12 słowiańskich demonów?
A może chcesz rozpocząć wędrówkę od nowa?
Początek szlaku znajdziesz przy moście nad rzeką Białą, przy ulicy 11 Listopada.
Śladami Szeptuch – Szlak Słowiańskich Demonów
Szlak Słowiańskich Demonów to artystyczne działanie ożywiające miejską przestrzeń poprzez sztukę. Projekt zachęca do odkrywania miasta i jego kultury – tej, która przetrwała w przysłowiach, zwyczajach i lokalnych opowieściach, a jednak z czasem została zapomniana. To zaproszenie do spojrzenia na znane miejsca z innej perspektywy – przez pryzmat dawnych wierzeń i ludowych historii.
Szlak powstał w oparciu o legendy i słowne przekazy o słowiańskich demonach, z których wiele – jak głoszą legendy i ustne przekazy – miało pojawiać się właśnie w Beskidach. Jedne z nich szeptały dobre rady, inne wprowadzały zamęt, wszystkie jednak były częścią świata, który dawniej ludzie rozumieli lepiej niż my dziś.
Dzięki pracy artystów streetartowych Macieja „Kamera” Szymanowicza i Marcina „Malika” Malickiego dawne postacie i motywy wierzeń słowiańskich zyskały nowy wymiar. Ich interpretacje demonów na kaflach ceramicznych tworzą współczesny szlak prowadzący przez miasto – szlak, który pozwala odkrywać kulturę ludową jako wciąż żywą część współczesności.
Premiera Szlaku Słowiańskich Demonów odbyła się 6 listopada 2025 roku w Punkcie 11 w Bielsku-Białej. Towarzyszył jej utwór „Upiór” – zapowiedź projektu Stroffy, w którym słowa Adama Mickiewicza połączono z nowoczesną muzyką i rytmem miejskiej poezji.
Podążając śladami Szeptuch, można nie tylko zobaczyć dzieła sztuki, lecz także zanurzyć się w świat dawnych znaczeń i symboli – w kulturę, która nadal jest częścią naszego świata, choć często przemawia już tylko szeptem.