Kłobuk (Kołbuk)
Dusza poronionego płodu, która chroni gospodarstwo. Przynosi bogactwo, ale często kosztem sąsiadów.
Domena: mir domowy
Źródło: B. Baranowski, W kręgu upiorów i wilkołaków
Opis antropologiczny: Demon domowy, szczególnie znany na Mazurach/Warmii i w niektórych częściach Śląska, który miał dbać o domostwo i dobytek – ale równocześnie miał ambiwalentny charakter: przynosić pomyślność, lecz często kosztem innych. Czasem utożsamiany z duszą martwego płodu.
Przypowieść: Pewien gospodarz znalazł mokrą, drżącą kurę po deszczu i wziął ją do domu, posadził na piecu. Kura zaczęła znosić ziarno i pieniądze się mnożyły. Gdy jednak przyjął tę kurę za pewnik, nie ofiarował jej nic, a pewnej nocy kura znikła – wraz z nią i zboże. Okazało się, że to był Kłobuk, który – nie otrzymując należnej ofiary – odwrócił się od gospodarza.
╰┈➤ Kolejnego demona szukaj na ulicy Kołłątaja w kierunku torów. Są tam dwa demony.
Śladami Szeptuch – Szlak Słowiańskich Demonów
Szlak Słowiańskich Demonów to artystyczne działanie ożywiające miejską przestrzeń poprzez sztukę. Projekt zachęca do odkrywania miasta i jego kultury – tej, która przetrwała w przysłowiach, zwyczajach i lokalnych opowieściach, a jednak z czasem została zapomniana. To zaproszenie do spojrzenia na znane miejsca z innej perspektywy – przez pryzmat dawnych wierzeń i ludowych historii.
Szlak powstał w oparciu o legendy i słowne przekazy o słowiańskich demonach, z których wiele – jak głoszą legendy i ustne przekazy – miało pojawiać się właśnie w Beskidach. Jedne z nich szeptały dobre rady, inne wprowadzały zamęt, wszystkie jednak były częścią świata, który dawniej ludzie rozumieli lepiej niż my dziś.
Dzięki pracy artystów streetartowych Macieja „Kamera” Szymanowicza i Marcina „Malika” Malickiego dawne postacie i motywy wierzeń słowiańskich zyskały nowy wymiar. Ich interpretacje demonów na kaflach ceramicznych tworzą współczesny szlak prowadzący przez miasto – szlak, który pozwala odkrywać kulturę ludową jako wciąż żywą część współczesności.
Premiera Szlaku Słowiańskich Demonów odbyła się 6 listopada 2025 roku w Punkcie 11 w Bielsku-Białej. Towarzyszył jej utwór „Upiór” – zapowiedź projektu Stroffy, w którym słowa Adama Mickiewicza połączono z nowoczesną muzyką i rytmem miejskiej poezji.
Podążając śladami Szeptuch, można nie tylko zobaczyć dzieła sztuki, lecz także zanurzyć się w świat dawnych znaczeń i symboli – w kulturę, która nadal jest częścią naszego świata, choć często przemawia już tylko szeptem.