Plonek (Płonek)
Strzegł spichlerzy i urodzaju. Po żniwach zostawiano w stodole ziarno „dla Plonka”, by nie sprowadził głodu i szkodników.
Domena: plony, gospodarstwo
Źródło: L. J. Pełka, Polska demonologia ludowa
Opis antropologiczny: Plonek (również płonki/płunniki) to demon opiekuńczy gospodarstwa lub plonów – występował w wierzeniach zachodnio-słowiańskich (m.in. Śląsk, Wielkopolska) jako istota mająca pomnażać zboże, strzec spichlerzy; ale także mógł sprowadzić klęskę jeśli został zaniedbany.
Przypowieść: Na granicy pól gospodarz zostawił stary worek zboża jako ofiarę dla Plonka. W tym roku plon był wyjątkowo obfity – ale gdy gospodarz zaczął chciwie ukrywać plon dla siebie i zapomniał o ofierze, w stodole pojawiło się dziwne drżenie – rano znalazł zboże spleśniałe i myszy w kątach. Zrozumiał, że Plonek odszedł. Na następny rok znów zostawił worek i plon był normalny.
╰┈➤ Kolejnego demona szukaj przy ulicy Kościelnej (dziedziniec z mozaiką)
Śladami Szeptuch – Szlak Słowiańskich Demonów
Szlak Słowiańskich Demonów to artystyczne działanie ożywiające miejską przestrzeń poprzez sztukę. Projekt zachęca do odkrywania miasta i jego kultury – tej, która przetrwała w przysłowiach, zwyczajach i lokalnych opowieściach, a jednak z czasem została zapomniana. To zaproszenie do spojrzenia na znane miejsca z innej perspektywy – przez pryzmat dawnych wierzeń i ludowych historii.
Szlak powstał w oparciu o legendy i słowne przekazy o słowiańskich demonach, z których wiele – jak głoszą legendy i ustne przekazy – miało pojawiać się właśnie w Beskidach. Jedne z nich szeptały dobre rady, inne wprowadzały zamęt, wszystkie jednak były częścią świata, który dawniej ludzie rozumieli lepiej niż my dziś.
Dzięki pracy artystów streetartowych Macieja „Kamera” Szymanowicza i Marcina „Malika” Malickiego dawne postacie i motywy wierzeń słowiańskich zyskały nowy wymiar. Ich interpretacje demonów na kaflach ceramicznych tworzą współczesny szlak prowadzący przez miasto – szlak, który pozwala odkrywać kulturę ludową jako wciąż żywą część współczesności.
Premiera Szlaku Słowiańskich Demonów odbyła się 6 listopada 2025 roku w Punkcie 11 w Bielsku-Białej. Towarzyszył jej utwór „Upiór” – zapowiedź projektu Stroffy, w którym słowa Adama Mickiewicza połączono z nowoczesną muzyką i rytmem miejskiej poezji.
Podążając śladami Szeptuch, można nie tylko zobaczyć dzieła sztuki, lecz także zanurzyć się w świat dawnych znaczeń i symboli – w kulturę, która nadal jest częścią naszego świata, choć często przemawia już tylko szeptem.